Land of the thousand Hills

Het is al een tijdje geleden dat we in dit prachtige land waren.
Rwanda.. Hoe kwamen we hier ook al weer binnen? Wat hebben we ook alweer allemaal gezien? Wat hebben we allemaal gedaan?
Langzaam komen de herinneringen weer binnen.. Oh ja!
Het land van de duizend heuvels, zoals het overal met recht wordt genoemd, heeft op meerdere manieren een diepe indruk op ons achter gelaten!

Met een beetje weemoed verlaten we prachtig Oeganda, Anton baalt als een stekker want hij heeft voor de grens met Rwanda geen ‘Rolex’ meer kunnen vinden. ‘Ach..’ probeer ik hem op te beuren ‘een Rolex vind je in Rwanda ook nog wel’.
Helaas, niets blijkt minder waar..
Rwanda is na de gruwelijke geschiedenis van de genocide in opbouw. Dit zie en merk je aan alles. Het is bijna een on-Afrikaans land. Geen vuilnis dat overal rond slingert (plastic zakken worden niet verkocht om vervuiling tegen te gaan), de motortaxi´s dragen keurig een helm en een hesje met een nummer waaruit blijkt dat ze mogen opereren als taxi, alles lijkt bijzonder goed geregeld en tot Anton zijn teleurstelling geen street food dus geen ‘rolex’. Iets wat ik nog lang te horen zal krijgen…

Goed beginnend bij het begin. Bij de grens is het even een puzzel, we zien een slagboom, we zien customs maar geen immigration. Bij navraag blijkt dat we naar customs moeten voor de auto en dan door de slagbomen naar immigration om ons uit te stempelen voor Oeganda en direct in te stempelen voor Rwanda. Nou makkie. Na de customs rijden we naar de slagboom, de douane officier wil iets van ons maar we snappen niet goed wat. Het blijkt een klein papiertje dat we moeten halen bij een ieniminie politie kantoortje, waarvoor het dient weten we ook niet maar na dat onze gegevens in een groot boek zijn geschreven krijgen we het kleine papiertje. Opgewekt rijden we weer naar de slagboom, de douane officier pakt het papiertje aan maar schud zijn hoofd, het is nog niet goed.. We moeten terug want we hebben nog een papiertje nodig voor de auto, natuurlijk!
Na alle benodigde papiertjes te hebben verzameld worden we goed gekeurd. De slagboom gaat open. De officier verteld ons dat Anton door de poort mag rijden en ik (mama) mag lopend richting de immigration.  Waarom ik niet in de auto mag snappen we niet maar we volgen de instructies maar braaf op.
Gelukkig roept de man in het kantoortje bij immigrations ons ‘mzungu’s bij zich als hij ziet dat we worden verdrongen door de Afrikaanse dames met hun grote billen. Hierna is alles gauw geregeld.
Als we naar de auto lopen komt er een jongen op ons afgesneld. Hij werkt voor het ministerie van toerisme en het is zijn taak om toeristen te verwelkomen in het land en uitleg te geven over wat er te doen is in het land.Verbaasd over dit welkom en deze organisatie en overladen met folders stappen we de auto in.

We staan in Rwanda! Land nummer 14 op onze reis en land nummer 6 op het Afrikaanse continent.
Als eerst besluiten we naar Gisenyi te rijden. Dit ligt in het noorden tegen de Congolese grens aan. Het stadje ligt aan lake Kivu een groot meer dat Congo, Burundi en Rwanda met elkaar verbind. Langs het meer loopt de Congo Nile trail. Een offroad route dat door wandelaars, mountainbikers en 4×4’s begaan kan worden. Deze route willen we gaan volgen naar het zuiden.

In Gisenyi aangekomen rijden we een rondje door het stadje op zoek naar een supermarkt en een bank. Hierbij stuitten we algauw op de grens met Congo. Dwars door de stad, die doorloopt aan de Congolese zijde, zijn barricades gebouwd die allemaal zwaar bewaakt worden door militairen. Opmerkelijk dat deze barricades midden door een villa wijk lopen. Op een gegeven moment rijden we weer van de grens weg en willen we langs het meer rijden op weg naar een kampeer plek. Algauw worden we tegen gehouden, we mogen de weg niet in. Een beetje teleurgesteld omdat het een mooie weg lijkt te zijn langs het meer, rijden we terug en proberen we het een blokje verderop.
Hier worden we er weer niet doorgelaten. Waarom niet kunnen we niet duidelijk krijgen, we blijven zeuren bij de agent en vertellen hem dat dit de enige weg is naar ons hotel, de agent is de discussie zat en laat ons er door. Nieuwsgierig rijden we verder en ook een beetje nerveus omdat we niet weten wat de reden is dat we er niet door mochten. Dan ineens zien we een groepje mannen in oranje overals de straat strepen opnieuw verven onder het oog van een aantal militairen. De gevangenen in Rwanda worden dus goed ‘gebruikt’ om het land her op te bouwen.

In Gisenyi vinden we een leuk hotel aan het meer waar we mogen kamperen. Rwanda is een vrij duur land maar we staan ons zelf een diner toe in het knusse restaurant bij het hotel. De medewerkers zijn ontzettend vriendelijk. De eigenaresse, een mooi uitgedost Afrikaanse dame, komt de volgende ochtend fruit en pannenkoekjes brengen, ‘for free’ geeft ze hier nog trots bij aan. Na nog even lekker aan het water te hebben gezeten besluiten we verder te gaan. We hebben voor Rwanda maar een week en dus weinig tijd om te ‘chillen’ omdat we zoveel mogelijk willen zien van het land. Bij vertrek krijgen we twee kleine pakketjes mee die we pas buiten de poort open mogen maken (er blijkt later een klein zoetig deeghapje in te zitten). Er snellen ondertussen twee jongens naar de poort. Zodra we de poort uitrijden zwaaien deze jongens ons uit en gooien ze bloemblaadjes naar ons in de auto en dus ligt onze hele auto van binnen gezellig bezaaid met bloemblaadjes. We moeten ontzettend lachen van verbazing over deze lieve gastvrijheid.

We gaan op weg naar een warmwaterbron waar veel mensen uit het dorp heen gaan omdat het water geneeskundige krachten zou hebben. Eenmaal aangekomen zien we een rieten afrastering staan en worden we op sleeptouw genomen door een jongen die graag zijn Engels wil oefenen en ons de bron wil laten zien.
De bron stelt weinig voor. Het zijn twee kleine plasjes water die wat bubbelen, hier zit een ouder vrouwtje zichzelf in te smeren met water en modder. Al gauw moet ik gaan zitten en begint het oude vrouwtje mij in te smeren en te masseren met de modder en het water. Ik laat het maar over me heen komen na tien minuten gefriemel en stinkende modder aan mijn handen armen en voeten bedank ik het vrouwtje en betalen we haar, wat natuurlijk wel de bedoeling is. De jongen die ons rondleid probeert nog wat meer geld te vragen maar het vrouwtje, dat doof is, heeft het precies in de gaten en geeft de jongen op zijn donder.
Helemaal ontspannen kunnen we nu aan de Congo nile trail beginnen.

De Congo nile trail begint direct goed. Wat een prachtige wegen, door kleine vissersdorpjes, langs mooie mensen met lieve kinderen die vanuit alle hoeken aangerend komen als ze het geluid van onze auto horen om naar ons te zwaaien. Elke bocht in de weg geeft ons weer fantastische uitzichten op lake Kivu of de heuvels waar we door heen rijden. De weg is best te doen en met een 2×2 zou je het hier ook best kunnen redden.. Het paadje naar de eerste slaapplaats is wel echt offroad en dus super gaaf om te rijden en dit word dan ook beloond met een prachtig plekje aan het meer waar we eerst een biertje gaan drinken dat gebrouwen word in de bierbrouwerij waar we aan het begin van de dag langs zijn gereden.
De tweede dag is de mooiste etappe van de trail. We rijden naar Kibuye, De afstand is niet ver, ongeveer 60 km, maar door dat we nu echt aan het offroad rijden gaan doen we er 5-6 uur over. Hierbij nemen we ook tijd om te stoppen om mooie foto’s te maken. Als we door een dorp rijden gebaren een hoop mensen dat we de andere kant op moeten. Onze navigatie zegt toch echt dat we recht door moeten en op de kaart staat ook gewoon een weg aangegeven. De mensen uit het dorp geven aan dat de weg niet goed is en onmogelijk te begaan voor een auto. We moeten terug naar de geasfalteerde nieuwe hoofdweg. We proberen uit te leggen dat we hier zijn om de nile trail te rijden en niet over het asfalt willen. Uiteindelijk geven de mannen aan dat we het zelf maar moeten weten. Probeer het maar, en als het niet lukt, zien we jullie wel weer terug..
We hebben niets voor niets een 4×4 dus we gaan weer op pad. De weg wordt steeds hobbeliger en nauwer tot er uiteindelijk niks meer te zien is van een weg. Er loopt nog wel een singletrail waar wandelaars en mountainbikers zich prima kunnen vermaken.
Maarja, de Congo nile trail is ook een 4×4 route, dus we gaan eigenwijs verder. Door dichte bosjes, langs het meer, door rijstvelden en kleine dorpjes. Hordes kinderen verzamelen zich achter onze auto aanrennend. We kunnen maar langzaam vooruit en de kinderen vinden het wel interessant, twee van die mzungu’s in een auto over die kleine paadjes. Al gauw ontdekken ze onze ladder en vinden ze het aan onze ladder gaan hangen nog leuker dan achter ons aanrennen. Vaak stoppen en de kinderen van de ladder afjagen werd een leuk spel, maar hierdoor schoten we natuurlijk voor geen meter op.

Eind van de middag bereiken we Kibuye en gaan we als eerst langs het Kibuyu church memorial. Onze eerste ´ervaring´ met de genocide.
In de kerk van Kibuye zijn meer dan 11000 mensen (Tutsi’s) vermoord die toevlucht zochten in de kerk toen de genocide begon. Een menigte (Hutu) strijders die dronken waren van bananen bier gooiden granaten in de kerk, hierna zijn ze naar binnen gegaan om alle overlevenden alsnog dood te steken of te knuppelen. In het totaal heeft deze aanval 3 uur geduurd. Behoorlijk indrukwekkend om hier rond te lopen en te bedenken dat het allemaal zo relatief kort geleden is. Des te meer indrukwekkend om nog zoveel emotionele mensen hier samen te zien komen die allemaal hun herinneringen hebben aan deze tijd en vele geliefden zijn verloren.
Vlakbij de kerk vonden we een leuk hotel/hostel waar we voor niet veel geld op de parkeerplaats mogen kamperen met prachtige uitzichten op het Kivu meer.

Vanuit Kibuye besluiten we naar het zuiden het laatste deel van de Congo nile trail te rijden. Dit stuk is gemakkelijk want het is allemaal geasfalteerd. We maken nog wel een detour over spannende paadjes naar het kleine dorpje Bisesero, hier ligt op een heuvel, ook wel de ‘de hill of resistance’ genoemd, een monument gewijd aan de genocide en een massagraf.
Toen de genocide begon in april 1994 zijn er meer dan 40000 Tutsi’s naar de heuvels getrokken om hier hun toevlucht te vinden en samen terug te vechten. In mei werd bekend bij de interahamwe (Hutu militanten opgeleid om Tutsi’s te doden) dat zich in de heuvels bij Bisesero veel Tutsi’s ophielden en weerstand boden tegen de slachtingen van de Hutu’s. Ze zijn toen zwaarbewapend naar de heuvels getrokken om deze opstandelingen uit de weg te ruimen. De Tutsi’s hadden alleen stenen en speren om terug te vechten en verloren deze strijd na enkele weken. In juni kwam het Franse vredesleger en vertelden de Tutsi’s dat ze kwamen voor vrede en veiligheid. De Tutsi’s die de aanvallen van de Interahamwe hadden overleefd kwamen uit hun schuilplekken om hulp te zoeken bij het Franse leger. Deze gaf echter aan dat ze terug naar hun schuilplaatsen moesten gaan omdat ze daar het meest veilig zouden zijn en dat ze over 3 dagen terug zouden komen. In deze drie dagen is de Interahamwe terug gekomen en heeft bijna iedereen die nog leefde afgemaakt. Toen het Franse leger terug kwam na drie dagen waren er nog maar een paar overlevenden. Er zijn hier meer dan 30000 mensen omgekomen.
Het is bizar om op deze vredige plek rond te lopen en te horen, zien en inbeelden wat zich hier heeft afgespeeld. Onderdeel van het monument zijn 9 gebouwen die staan voor de 9 districten in deze regio. In elk gebouw liggen honderden botten en schedels die gevonden zijn na de gevechten. Aan de schedels kun je zien of de mensen met kogelschoten, manchete’s of knotsen zijn vermoord.
Het is verschrikkelijk indrukwekkend en het geeft veel om over na te denken.
De detour duurde wat langer dan gedacht, we wilden naar een campsite in het zuiden, naar het Nyungwe forest een groot regenwoud in Rwanda en rijden dus aardig lang door omdat er geen andere campsites zijn. In de stromende regen komen we uiteindelijk aan bij wat een campsite zou moeten zijn maar omdat ze aan het verbouwen zijn krijgen we voor het zelfde geld een kamer, dat komt niet slecht uit aangezien we niet zo zin hebben om in deze regen de tent op te zetten.

De volgende ochtend rijden we richting Kigali, de hoofdstad van Rwanda. Onderweg zijn er nog een memorial site van de Genocide en een museum dat we willen bezoeken. Na een prachtige rit door het mooie regenwoud en vervolgens door de glooiende heuvels en mooie dorpjes komen we bij de memorial site. Het ligt ook op een heuvel, het is de Murambi technische school die ten tijde van de genocide nog in aanbouw was. De Tutsi’s in deze omgeving werden naar deze school gestuurd door de burgemeester en de bisschop van de kerk toen ze om bescherming van de kerk kwamen vragen. Op de heuvel in de school zouden ze veilig zijn tegen het geweld dat werd gepleegd tegen de Tutsi’s. Helaas was dit een valstrik, toen het Franse vredesleger hier weg trok op 21 april heeft de Interahamwe er voor gezorgd dat de toevoer van water werd stopgezet en de mensen mochten de heuvel waar de school op stond niet verlaten om eten of water te halen. De mensen die hier schuilden verzwakten en konden geen weerstand meer bieden toen de Interahamwe uiteindelijk de aanval inzette en bijna alle 65.000 mensen die hier verbleven vermoorden.
De dame die ons rondleid verteld dat het Franse vredesleger achter de school een groot massagraf heeft gegraven en alle slachtoffers heeft begraven. Hierna is er een volleybal veld over heen geplaatst om te verdoezelen wat zich hier heeft afgespeeld.
Er is een klein museum met het hele verloop van de geschiedenis van Rwanda gemaakt. Daarnaast zijn er blokken van de technische school gevuld met lijken die worden geconserveerd/gemummificeerd met limestone. De dame van het museum leid ons hier rond en geeft aan dat wanneer het te veel word je dit aan kan geven. Van de 4 blokken lopen we langs 1 blok en dit geeft al meer dan genoeg indruk. De geur is niet te omschrijven, en het aanzicht nog bizarder. Er liggen baby lijkjes, mensen die nog haar hebben, mensen waar de huid nog zichtbaar van is, en sommige lijken hebben hun kleding nog aan.
Waarom ze dit hier op deze manier bewaren is om te laten zien dat de genocide daadwerkelijk heeft plaats gevonden. In Rwanda zijn ze doodsbang dat de genocide niet erkend word.
In een woord: onbeschrijfelijk.
Na het bezoek aan deze memorial site hebben we niet veel zin meer in het museum en word het ook al laat. We rijden dus door naar Kigali.

 

 

Even tussendoor kort een stukje over de genocide. Het is moeilijk om te bevatten wat zich in dit kleine prachtige landje heeft afgespeeld. Het nog moeilijker om dit te omschrijven in ons blog. In Rwanda wordt de genocide overal omschreven als de genocide tegen de Tutsi’s. Niet iedereen is het eens met deze omschrijving. Er zijn in de 100 dagen dat de genocide heeft plaatsgevonden in 1994 namelijk ook Hutu’s omgekomen die sympathiseerden met de Tutsi’s, zaken deden met Tutsi’s, getrouwd waren met Tutsi’s etc.
Wat wij zelf vooral geleerd hebben is dat het een strijd is die al stamt uit de koloniale tijd. Toen de Belgen die hier heersten de Tutsi’s een voorrangspositie gaven terwijl zij in de minderheid waren. Ook is er onder het regime van de Belgen de identiteitskaart ingevoerd waarin stond of je Hutu of Tutsi was. Toen de onafhankelijkheid kwam in 1959 en de Hutu’s in opstand en aan de macht kwamen besloten de Belgen zich tegen de Tutsi’s te keren en met de Hutu’s samen te gaan werken. Vanaf 1959 zijn er al aanvallen tussen Hutu’s en Tutsi’s waarbij veel Tutsi’s naar buurlanden zijn gevlucht. Vanuit Oeganda is er onder de vluchtelingen een politieke partij opgericht (Rwandees Patriottisch Front ofwel RPF) waar Paul Kagame de leider van is (hij word in 2000 president van Rwanda tot op heden). Door een staatsgreep komt er een nieuwe president aan de macht in Rwanda en door financiële crisissen word de situatie steeds meer gespannen. Extremistische Hutu’s grijpen deze gebeurtenissen aan om meer haat te zaaien.
De RPF strijden voor de terugkeer van de gevluchte Tutsi’s naar Rwanda, dit wordt geweigerd door de president. In 1990 komen er veel vluchtelingen terug naar Rwanda en worden opgesloten in kampen. Hierdoor ontstaan er gevechten. Het Congolese, Belgische en Franse leger komen op vredesmissie.
In 1993 start de RPF met aanvallen en begint de anti Tutsi propaganda.
Op 6 april 1994 word het vliegtuig waarin de president Habyarimana en de president van Burundi zitten, neergeschoten. Na veel onderzoek is er nog geen duidelijkheid wie dit gedaan heeft maar het vermoeden is dat Hutu extremisten dit hebben gedaan om de genocide te kunnen starten. Dit gebeurde ook nog de zelfde avond en duurde ongeveer 100 dagen.
De RPF weet uiteindelijk de genocide te stoppen maar gebruiken hierbij ook geweld wat ze veel kritiek oplevert. Ook worden veel Hutu’s die vluchten naar de buurlanden vervolgd door Tutsi’s. De genocide heeft nog lange na sleep en dit heeft ook effect op de buurlanden waar Tutsi’s en Hutu’s heen zijn gevlucht. Er zijn in beide bevolkingsgroepen ongelofelijk veel mensen omgekomen.
De hulp vanuit het westen is (te lang) uitgebleven. Ogen zijn gesloten voor wat zich hier afspeelde en de Unamir heeft Rwanda de rug toegekeerd toen het juist de hulp van buitenaf nodig had.

Nu 22 jaar later loop je door de straten van Rwanda, je kijkt naar de mensen die ouder zijn dan 22 en je weet dat ze de genocide hebben meegemaakt. Toch lijken de mensen vredig en blij. Steeds blijft de vraag komen hoe kunnen deze mensen leven, samen Hutu’s en Tutsi’s. Wie is er slachtoffer en wie zijn er daders? Wat hebben deze vriendelijk donkere ogen gezien? En hoeveel tranen hebben ze gelaten? Hoeveel mensen die zij liefhadden moeten ze missen? Hoe kan het dat ze niet worden verscheurd door schuldgevoel of haat?
Het is onbeschrijfelijk wat een veerkracht er in deze mensen schuilt. Hopelijk kunnen de mensen deze levensweg voortzetten en blijven ze vergevingsgezind en bouwen aan een mooi Rwanda waarin iedereen een is.

In Kigali zoeken we lang naar een verblijf plaats. We hebben maar weinig nodig, een rechte parkeerplaats waar we de auto neer kunnen zetten en een toilet en douche. Helaas willen de meeste hotels niet dat we op hun parkeerplaats kamperen ook al is het makkelijk geld verdienen voor ze.
Uiteindelijk vinden we rond 23.00 een plekje met fantastisch uitzicht over de stad. Na een broodje en een biertje gaan we gauw naar bed na deze lange en heftige dag. De volgende ochtend worden we wakker door de tuinman die de hele parkeerplaats aan het vegen is. Hij heeft alle auto’s gewassen en zelfs onze slippers gewassen die onder aan ons trappetje van de daktent staan. Als ik de tent uit klim komt hij er aangerend om mijn slippers aan te geven maar ik maak hem gauw duidelijk dat dit niet nodig is. Als wij aan het ontbijt zitten begint de beste man ook onze auto spik en span te wassen. Onze auto mag dus de rest van de dag ‘shinen’ op de parkeerplaats aangezien wij Kigali te voet gaan verkennen.

In Kigali bezoeken we het nationale museum. Ook dit staat in het teken van de Genocide. Na alle andere sites te hebben bezocht geeft dit niet heel veel informatie meer maar het is mooi op gezet. Er is ook een massagraf waar veel mensen komen om te herdenken. Het is een vredige plek.
Kigali is een leuke stad. Het is veilig en heerlijk om door heen te slenteren. Vaak omringd door school kindjes die van lunchpauze komen en ons een hand willen geven.
’s Avonds gaan we lekker uit eten. We zoeken een tentje uit aan de andere kant van de stad. Na een hele dag lopen hebben we geen zin meer om nog zover te lopen. We besluiten een motor taxi te nemen. Anton moet hierbij even slikken, motor rijden is leuk als je het zelf doet, maar je leven in de handen van deze soms maniakale chauffeurs leggen is toch wel even een stap.
Uiteindelijk wagen we het er op, met een veel te grote helm die van mijn hoofd glijdt en als een cowboy hoed achter me aan hangt vliegen we door de straten van Kigali. We overleven het en hebben een heerlijk etentje. Anton kan niet echt ontspannen zitten omdat hij weet dat we op de terugweg weer op een motortaxi gaan. Gelukkig overleven we dit ook ;).

De volgende dag is het alweer tijd om op weg naar Tanzania te gaan. Het wordt een rij dagje. Er staat niets meer op de planning. We slapen bij een mooie kampeerplek die is opgezet door en voor vrouwen. Er zit een training centrum bij, een handcraft shop en alles word zoveel mogelijk biologisch gedaan, Regen water word opgevangen, bio toiletten zijn aangelegd (die nog al een uitdaging vormen in gebruik) en water word op een duurzame manier gezuiverd.
Het is een mooi project en een fijne laatste kampeerplek in Rwanda.
Ons bezoek aan Rwanda was prachtig en bijzonder indrukwekkend. De tijd is voorbij gevlogen en het is al weer tijd voor onze vervolgstap naar Tanzania.

Geschreven door: Jolle

Deze diashow vereist JavaScript.